Hoe hoog kan inflatie worden?

Tien procent inflatie kwam in 2022 best hard aan: de energierekening werd in één klap ruim twee keer zo duur. Het was de hoogste inflatie in Nederland in bijna vijftig jaar.

Waarom is er eigenlijk inflatie?

Inflatie is een complex economisch verschijnsel. Meestal is het een combinatie van oorzaken, en ze werken vaak tegelijk.

De eerste is dat er meer geld achter dezelfde hoeveelheid spullen aan zit. Mensen hebben meer te besteden, de vraag stijgt, maar de productie groeit niet even hard mee. Verkopers merken dat ze meer kunnen vragen, en doen dat ook.

De tweede werkt van de andere kant. Grondstoffen, energie of lonen worden duurder om te produceren. Een bakker die meer betaalt voor meel en gas, verwerkt dat in de prijs van het brood. Doet hij dat niet, dan houdt hij aan het eind van de maand niets over.

Er is ook een derde belangrijke reden: als mensen in de economie verwachten dat alles duurder wordt, vragen werknemers om meer loon en verhogen bedrijven vast hun prijzen. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan: werknemers vragen meer loon, producten en diensten worden duurder, producenten verhogen hun prijzen verder, werknemers vragen opnieuw meer loon, enzovoort.

Centrale banken, zoals de Europese Centrale Bank, proberen inflatie rond de 2% per jaar te houden: genoeg om de economie soepel te laten lopen, niet zoveel dat het pijn doet. Dat lukt niet altijd, zoals 2022 liet zien.

Hoe hoog kan de inflatie worden?

In normale jaren blijft de inflatie in Nederland binnen een paar procent. Sinds de jaren zeventig zijn er maar twee jaren geweest die daar ver bovenuit schoten.

Het eerste was 1975, het jaar van de oliecrisis: de prijzen stegen dat jaar gemiddeld 10,2%. Het tweede was 2022, ook met een energiecrisis als aanleiding: 10,0%.

Wat dat voor spaarders betekent, lees je in Sparen maakt mensen arm.

Wanneer inflatie echt ontspoort: hyperinflatie

Boven een maandelijkse inflatie van 50% spreken economen van hyperinflatie: de grens die Phillip Cagan in 1956 vastlegde. Bij dat tempo verdubbelen prijzen in minder dan drie weken. Drie voorbeelden laten zien hoe extreem het daarna nog kan worden.

Land	Periode	Piekmaand	Piek maandinflatie	Prijzen verdubbelden elke
Duitsland	aug 1922 – dec 1923	okt 1923	29.500%	3,7 dagen
Argentinië	mei 1989 – mrt 1990	jul 1989	197%	19,4 dagen
Zimbabwe	mrt 2007 – medio nov 2008	medio nov 2008	79,6 miljard%	24,7 uur

Duitsland, 1923. Het bekendste voorbeeld, en het meest bestudeerde: elke maand kwamen er statistieken bij, waardoor economen deze episode tot in detail konden reconstrueren. Mensen kregen hun loon soms twee keer per dag uitbetaald, en gaven het meteen uit. Wachten tot de avond betekende dat het minder waard was.

Argentinië, 1989. Veel milder dan de andere twee, maar nog altijd extreem: een product dat aan het begin van de maand 100 peso kostte, kostte aan het eind bijna 300. President Alfonsín trad af voordat zijn termijn erop zat, mede door de onrust die dit veroorzaakte.

Zimbabwe, 2008. De ernstigste hyperinflatie ooit gemeten. Op het hoogtepunt had het land een bankbiljet van 100 biljoen (dat is een 1 met veertien nullen erachter, oftewel 100.000 miljard) Zimbabwaanse dollar in omloop, en dat was niet eens genoeg voor een buskaartje.

Achter alle drie zit dezelfde oorzaak: een overheid die de geldpers aanzet omdat lenen niet meer lukt, en die daarmee de waarde van haar eigen munt ondermijnt.

Ben je benieuwd wat inflatie doet met je spaargeld of met je koopkracht? Gebruik dan de inflatietool om te rekenen met inflatie.