Wanneer ben je financieel onafhankelijk?

Dit is de belangrijkste factor van allemaal. Een makkelijk voorbeeld: heb je €1 per maand nodig om rond te komen, dan kun je met €1.000 nog heel lang vooruit. Hoe hoger dat maandbedrag, hoe meer vermogen je nodig hebt. Pensioenfondsen gingen in het verleden vaak uit van 70% van het laatste inkomen als gemiddeld uitgavenpatroon na het stoppen met werken. Maar iedereen is anders. Reken daarom niet met een vuistregel, maar met wat je zelf echt verwacht uit te geven. Sommige kosten verdwijnen als je stopt (woon-werkverkeer, pensioenpremie, de hypotheek als die is afgelost), andere komen erbij (reizen, hobby’s, later in het leven zorg).

Financiële onafhankelijkheid is geen harde grens. De vraag is: hoe erg is het als je op 75% van je gewenste uitgaven uitkomt in plaats van 100%? Wie kan schuiven, bijvoorbeeld een jaar de grote reis overslaan of in een mager beursjaar wat minder uitgeven, heeft veel minder vermogen nodig dan wie elk jaar exact hetzelfde bedrag wil besteden, wat er ook gebeurt. Flexibiliteit is geld waard. Het is je buffer tegen tegenvallers.

Stoppen op je 50e is iets heel anders dan stoppen op je 65e. In het eerste geval moet je vermogen het decennia langer volhouden. Een voorbeeld: wil je €30.000 per jaar opnemen bij een reëel rendement van 3%, dan heb je voor twintig jaar ongeveer €446.000 nodig, voor dertig jaar €588.000, en voor veertig jaar €693.000. Hoe langer de periode, hoe groter de pot. Logisch.

Naast je maandelijkse uitgaven zijn er vaak grote eenmalige posten die je apart moet meenemen. Denk aan een nieuwe keuken of badkamer, een schenking aan een kind, of een lang gewenste wereldreis. Reken deze bedragen los mee op het moment dat je ze verwacht. Reken dus niet alleen met een maandbudget maar neem ook jaarlijkse en incidentele uitgaven mee.

Inflatie holt de waarde van je geld elk jaar een beetje uit. Bij 3% inflatie kun je over twintig jaar met hetzelfde bedrag nog maar ongeveer 55% kopen van wat je nu koopt. Voor iemand die dertig of veertig jaar van zijn vermogen moet leven, is dit geen detail maar een hoofdrol. Reken daarom altijd met bedragen ná inflatie (reëel), niet met de bedragen die vandaag op papier staan. Wil je zien hoe hard inflatie je spaargeld uitholt? Reken het door met de tool.

Twee mensen met allebei hetzelfde startkapitaal kunnen enorm verschillend uitkomen. Wie het geld op een spaarrekening laat staan, ziet de koopkracht elk jaar dalen. Wie het gespreid belegt, mag op de lange termijn meer rendement verwachten, maar heeft meer waardeschommelingen onderweg. Het startbedrag telt, maar de keuze tussen sparen en beleggen weegt over een lange periode vaak zwaarder dan het precieze bedrag waarmee je begon.

Financiële onafhankelijkheid betekent niet dat alles uit je vermogen moet komen. AOW, een opgebouwd pensioen, huurinkomsten of een partner die blijft werken tellen allemaal mee. Wie straks €1.500 per maand aan AOW en pensioen krijgt, hoeft dat bedrag niet meer uit eigen vermogen te halen. Dat scheelt al gauw enkele tonnen aan benodigd vermogen. Breng daarom eerst je vaste toekomstige inkomstenbronnen in kaart. Wat dan nog ontbreekt, moet je zelf uit je vermogen zien te halen.

De tijd die je nog hebt om vermogen op te bouwen, heeft een groot effect. Het mes snijdt aan twee kanten: je legt dat extra jaar nog geld in én je hoeft dat jaar nog niets op te nemen. Wie €20.000 per jaar inlegt en €30.000 per jaar zou opnemen, overbrugt met één extra werkjaar al €50.000, nog los van het rendement over dat jaar. Andersom is een jaar eerder stoppen dus ook behoorlijk kostbaar.

Sommige mensen krijgen op enig moment een groot bedrag binnen: een erfenis, de verkoop van een bedrijf, de overwaarde van hun huis, of een schenking. Zulke bedragen kunnen de berekening flink veranderen. Reken je niet te vroeg rijk: een erfenis is onzeker in timing en omvang, en een bedrijfsverkoop is pas geld waard als hij ook echt doorgaat, voor de verwachte verkoopsom.

Het rendement bepaalt hoe hard je vermogen voor je werkt. Het verschil tussen 2% en 5% per jaar lijkt klein, maar over decennia is het enorm door het effect van rente op rente. Kijk maar wat er van een eenmalige inleg van €100.000 overblijft, zonder dat je er nog iets bij legt:

Bij 8% is je ton na veertig jaar meer dan €2 miljoen waard, bij 2% nog geen kwart daarvan. Dezelfde som met je eigen bedrag en looptijd staat in de rente-op-rente-tool. Tegelijk is rendement de meest verleidelijke knop om aan te draaien: een optimistische aanname maakt elk plan op papier haalbaar. Reken daarom liever aan de voorzichtige kant. Een plan dat werkt bij een bescheiden rendement, werkt ook als het meezit.

Dit is een van de minder bekende risico’s. Zodra je begint met opnemen uit je vermogen, wordt de volgorde van goede en slechte jaren belangrijk. Een paar slechte beursjaren aan het begin doen veel meer schade dan dezelfde jaren later, omdat je uit een geslonken vermogen opneemt en er minder overblijft om te herstellen. Een voorbeeld: neem €500.000 en €30.000 opname per jaar. Bij een gemiddeld rendement van 4% houd je na vijf jaar €448.000 over als de goede jaren eerst komen, maar €387.000 als de slechte jaren eerst komen. Zelfde gemiddelde, €61.000 verschil, alleen door de volgorde.

Rendement en risico horen bij elkaar. Een portefeuille die op de lange termijn meer oplevert, beweegt onderweg ook heftiger. Voor wie nog opbouwt is dat minder erg, maar wie al opneemt, voelt een slecht jaar direct in de portemonnee. De kunst is een risiconiveau te kiezen dat past bij je horizon en bij hoeveel schommeling je kunt en wilt verdragen, zowel financieel als qua nachtrust.

De fiscus praat mee, en bij pensioen in je voordeel. Er zijn twee voordelen die samen fors uitpakken. Ten eerste valt pensioenvermogen niet in box 3, terwijl spaargeld en gewone beleggingen daar wél worden belast. Over een lange periode scheelt dat aanzienlijk in je eindkapitaal. Ten tweede is inleg op een pensioen- of lijfrenterekening aftrekbaar op het moment dat je hem doet. Bij een hoog inkomen krijg je zo bijna de helft van je inleg terug via de aangifte. De uitkeringen zijn later wél belast, maar veel mensen betalen na hun pensioen een lager tarief dan ervoor. Twee fiscale voordelen in één, dus.