Welke aannames gebruikt de FO-planner?

Vul je gegevens in, klik op Bereken, en je verwacht een getal. Dat is niet wat je krijgt. Je krijgt een percentage: de kans dat je plan standhoudt. Dat is geen slordigheid van de tool. Het is eerlijker dan doen alsof de toekomst vaststaat.

Waarom een kans in plaats van een vast antwoord?

Niemand weet welk rendement de komende dertig jaar oplevert. Een planner die daar één vast getal over doet, verzint net zo veel als hij berekent. Deze planner rekent daarom 2.000 keer door, elke keer met een ander rendement per jaar, willekeurig getrokken rond het gemiddelde dat je hebt opgegeven. In sommige van die 2.000 versies vallen de eerste jaren tegen, in andere vallen ze mee.

De slagingskans is het percentage van die 2.000 versies waarin je aan het einde niet door je vermogen heen bent. Bij 100% slagingskans hield je vermogen in alle 2.000 versies stand. Bij 75% is dat bij driekwart het geval. Zo zie je niet alleen óf je plan werkt, maar ook hoe kwetsbaar het is voor een paar slechte jaren.

In welke euro’s reken je eigenlijk?

Elk bedrag in de planner staat in koopkracht van vandaag, niet in de euro’s die je over dertig jaar daadwerkelijk op je rekening ziet staan. Vul je nu €4.000 gewenst maandinkomen in, dan blijft dat door de hele berekening heen €4.000 aan koopkracht van nu, ook al is het bedrag op je rekening in 2056 door inflatie hoger.

Dat werkt via het reële rendement: het rendement na aftrek van inflatie.

reëel rendement = (1 + nominaal rendement) / (1 + inflatie) − 1

Bij het neutrale profiel, 6,3% nominaal vóór je pensioen, en 3% inflatie is dat (1,063 / 1,03) − 1 ≈ 3,2%. Met dat gecorrigeerde percentage rekent de planner verder. Het voordeel: je hoeft zelf niet te turnen op wat 4.000 euro over dertig jaar nog waard is. Dat zit al in de berekening.

Hoe wordt bruto pensioen netto?

Voor het werkgeverspensioen vul je in de planner een bruto bedrag in. Dat wordt netto gemaakt met de belastingschijven van box 1, de heffingskortingen die bij je situatie horen, en de bijdrage Zorgverzekeringswet die van je pensioen wordt ingehouden.

Belangrijk daarbij: de planner belast je AOW en je pensioen samen, niet elk apart. Dat moet ook, want de heffingskortingen hangen af van je totale inkomen. Hoe hoger dat inkomen, hoe kleiner de korting. Bereken je de korting per inkomensbron los, dan tel je hem twee keer half mee en komt er te veel netto uit.

Dat heeft een gevolg dat de meeste mensen verrast. Na je AOW-leeftijd is het tarief in de eerste schijf lager, omdat je geen AOW-premie meer betaalt. Maar over een pensioen bóvenop je AOW betaal je in de praktijk vaak méér dan dat lage tarief doet vermoeden. Je komt namelijk in de tweede schijf terecht, en tegelijk lopen de algemene heffingskorting en de ouderenkorting terug naarmate je inkomen stijgt. Over een deel van je inkomen kan het effectieve tarief daardoor boven de 55% uitkomen.

Een voorbeeld met de cijfers van 2026. Je bent alleenstaand, hebt een volledige AOW en daarnaast € 2.500 bruto pensioen per maand. Het vakantiegeld over de AOW telt mee, zoals de planner standaard rekent. Van dat pensioen houd je ongeveer € 1.639 netto per maand over. Zou je alleen naar het tarief van de eerste schijf en de bijdrage Zorgverzekeringswet kijken, dan zou je op ongeveer € 1.933 uitkomen. Dat verschil van bijna € 300 per maand is wat de afbouw van de kortingen en de tweede schijf samen doen.

Of je alleenstaand bent of samenwoont maakt hierbij uit, en niet alleen voor de hoogte van je AOW. Alleenstaanden hebben ook recht op de alleenstaandeouderenkorting. Daarom vraagt de planner naar je woonsituatie.

De exacte schijfgrenzen, tarieven en kortingen wijzigen elk jaar. De planner gebruikt de cijfers van het lopende belastingjaar; kijk voor de actuele bedragen op belastingdienst.nl.

Wat doet de planner met AOW, een erfenis of een verbouwing?

AOW en werkgeverspensioen kunnen op een ander moment ingaan dan je pensioenleeftijd. In de jaren dat je daar nog niet uit kunt putten, komt je hele gewenste inkomen uit eigen vermogen. Zodra AOW of werkgeverspensioen wel loopt, vult je eigen vermogen alleen het verschil aan.

Eenmalige gebeurtenissen, een erfenis, de verkoop van een huis, een dure verbouwing, voer je in als eenmalige bedragen. Die tellen mee in het jaar waarin ze vallen, vóórdat het rendement van dat jaar wordt bijgeschreven. Vul het bedrag in zoals het in dat jaar op je rekening komt of eraf gaat. De planner rekent het zelf terug naar koopkracht van vandaag: bij 3% inflatie is € 100.000 over twintig jaar ongeveer € 55.000 van nu.

Welke aannames staan al klaar, en welke stel jij zelf in?

Vijf risicoprofielen hebben een vooraf ingevuld rendement en een bijbehorende schommeling (volatiliteit: hoe ver het rendement in een gewoon jaar van het verwachte rendement afwijkt). Elk profiel is een mix van aandelen en obligaties, dat zijn leningen aan overheden.

Profiel	Aandelen vóór / ná pensioen	Rendement vóór / ná	Schommeling vóór / ná
Zeer defensief	10% / 0%	4,2% / 3,5%	7,5% / 8,0%
Defensief	30% / 10%	5,3% / 4,2%	8,2% / 7,5%
Neutraal	50% / 30%	6,3% / 5,3%	10,8% / 8,2%
Offensief	70% / 50%	7,1% / 6,3%	14,2% / 10,8%
Zeer offensief	90% / 70%	7,8% / 7,1%	18,0% / 14,2%

Na je pensioendatum schuift elk profiel een stap op naar obligaties. Je haalt dan geld uit je pot, en een flinke daling vlak na je stoppen kun je minder goed uitzitten.

Dit zijn rendementen vóór inflatie, kosten en belasting; die gaan er in de planner apart af. Het is het middelste verwachte rendement: in de helft van de simulaties valt het mee, in de andere helft tegen.

Waar komen die percentages vandaan?

Uit twee bouwstenen. Aandelen rekenen met 8,0% per jaar. Wie de afgelopen vijftig jaar maandelijks in wereldwijde aandelen belegde (de MSCI World-index, in euro’s, met herbelegd dividend), haalde over een spaarperiode van 25 jaar gemiddeld 8,0% per jaar, en over 30 jaar 7,9%. Dat berekende het Deutsches Aktieninstitut, stand eind 2025.

Obligaties rekenen met 3,5%. Dat is de rente op tienjarige staatsleningen van eurolanden met de hoogste kredietwaardigheid, volgens de rentecurve van de Europese Centrale Bank op 21 september 2026: 3,53%.

De schommeling, 20% voor aandelen en 8% voor obligaties, komt uit het advies van de Commissie Parameters uit 2022. Die commissie adviseert de overheid over de rekenregels voor pensioenfondsen. De planner gaat ervan uit dat aandelen en obligaties los van elkaar bewegen.

Opvallend: de neutrale mix levert 6,3% op, meer dan het gemiddelde van 8,0% en 3,5% (5,75%). Omdat aandelen en obligaties niet gelijk op bewegen, schommelt de mix minder dan de twee losse schommelingen doen vermoeden. En bij hetzelfde gemiddelde jaarrendement groeit een pot die minder schommelt harder: een verlies van 20% haal je pas terug met 25% winst. Voorwaarde is dat je de verdeling elk jaar herstelt, en daar gaat de planner van uit. Hetzelfde effect verklaart waarom zeer defensief ná je pensioen iets meer schommelt dan ervoor: zonder dat kleine beetje aandelen valt die demping weg.

Wil je zelf de knoppen vasthouden, dan vul je rendement en volatiliteit rechtstreeks in via het vinkje bij risicoprofiel.

Zelf in te stellen staan verder: je leeftijd, pensioenleeftijd en levensverwachting, je huidige vermogen en inleg, je gewenste inkomen, de inflatieverwachting, en de hoogte en ingangsdatum van AOW en werkgeverspensioen. Niets ligt vast. Verander een aanname, en de bedragen rekenen meteen opnieuw. Voor de slagingskans klik je op Bereken: die komt uit 2.000 simulaties en draait daarom niet bij elke toetsaanslag mee.

Wat als het anders loopt dan je invult?

Elke aanname hierboven is een verwachting. De vraag is wat er gebeurt als die tegenvalt. Daarvoor heeft de planner een blok Scenario’s, rechts boven de uitkomst. Een scenario is een stresstest, geen voorspelling: het verandert een aanname, rekent opnieuw en zet de uitkomst naast die van je eigen invoer. Links blijft je eigen invoer gewoon staan.

Je kunt scenario’s combineren, bijvoorbeeld een lager rendement én vijf jaar langer leven. De vergelijking toont het benodigde vermogen, het verwachte vermogen, het overschot of tekort en, zodra je op Bereken hebt geklikt, de slagingskans. Staat er een scenario aan, dan zet ook de PDF- en Excel-export beide uitkomsten naast elkaar.

AOW: zoals ingevuld, gehalveerd of geen AOW

In de planner stijgt de AOW mee met de inflatie. Hoe hoog hij over twintig jaar is, beslist de politiek van dan. Kies je Gehalveerd, dan rekent de planner met de helft van het netto AOW-bedrag dat je hebt ingevuld; bij Geen AOW met nul. Rekent er een partner mee, dan geldt dat voor jullie allebei. De belasting over je werkgeverspensioen rekent de planner daarna opnieuw uit, want de heffingskortingen hangen af van je totale inkomen.

Rendement: 2 procentpunt lager of hoger

Dit verschuift het rendement vóór én ná je pensioendatum. Het neutrale profiel rekent dan met 4,3% of 8,3% in plaats van 6,3%. Twee procentpunt is ongeveer het verschil tussen het defensieve en het offensieve profiel.

Het klinkt als een klein verschil, maar het stapelt zich op. € 100.000 groeit in 25 jaar bij het neutrale profiel en 3% inflatie tot ongeveer € 220.000 aan koopkracht van vandaag (zonder kosten en belasting). Met 2 procentpunt minder rendement wordt dat ongeveer € 137.000.

Dit is iets anders dan de bandbreedte van de simulaties. Die laten goede en slechte jaren elkaar afwisselen rond je gemiddelde. Dit scenario verschuift het gemiddelde zelf, voor de hele looptijd. De keuze Hoger laat zien hoeveel je plan op meevallers leunt: werkt het alleen met 2 procentpunt extra, dan is het kwetsbaar.

Inflatie: 1 procentpunt lager of hoger

Inflatie is in de planner één vast percentage voor de hele looptijd. Met dit scenario zie je wat een blijvend hogere of lagere inflatie doet. Het rendement blijft gelijk, dus bij hogere inflatie houd je minder over na inflatie: het neutrale profiel zakt bij 4% inflatie van 3,2% naar 2,2% per jaar. Dezelfde € 100.000 groeit in 25 jaar dan tot ongeveer € 173.000 in plaats van € 220.000.

Hogere inflatie raakt je een tweede keer via uitkeringen die niet meestijgen. Een vast pensioen van € 1.000 per maand is over twintig jaar bij 3% inflatie nog ongeveer € 554 aan koopkracht van vandaag waard, bij 4% nog € 456. Je gewenste inkomen staat in euro’s van vandaag en groeit dus vanzelf mee.

Vijf jaar langer leven

De planner rekent dan door tot je ingevulde levensverwachting plus vijf jaar, en je vermogen moet die jaren ook nog meegaan. Een levensverwachting is een gemiddelde. Veel mensen worden ouder, en dan moet het geld er nog steeds zijn.

Geen indexatie

Je werkgeverspensioen en een lijfrente stijgen dan niet mee met de inflatie, je AOW wel. Bij het invullen kies je per uitkering al of die meestijgt of een vast bedrag is; dit scenario zet ze allemaal op vast. Stonden ze al op vast, dan verandert er niets. Het effect is hetzelfde als in het voorbeeld hierboven: een vast bedrag verliest elk jaar koopkracht.

Wat de scenario’s niet doen

Wat er gebeurt als je partner wegvalt, kan de planner nog niet doorrekenen. Daarvoor zijn een moment van overlijden, een nabestaandenpensioen en een ander inkomensdoel nodig, en die zitten nog niet in het model.

Wat de planner bewust niet doet

Het rendement dat bij een risicoprofiel hoort is een brutorendement: dat is het verwachte rendement van de portefeuille zelf, vóór kosten en vóór belasting. Wat daarvan af gaat, vul je apart in bij kosten van beleggen en bij vermogensbelasting. Laat je de kosten op 0 staan, dan rekent de planner alsof beleggen gratis is. De uitkomst valt dan gunstiger uit dan in werkelijkheid.

De vermogensbelasting in box 3 rekent de planner standaard elk jaar opnieuw uit over het vermogen van dat jaar, en trekt het bedrag van je saldo af. Daarbij telt je hele vermogen als beleggingen: wie een groot deel op een spaarrekening heeft, betaalt in werkelijkheid minder. Schulden en de verdeling tussen spaargeld en beleggingen zitten er niet in. Wil je een eigen percentage gebruiken, dan kan dat; let dan op dat een vast percentage niet meegroeit met je vermogen, terwijl de werkelijke druk dat wel doet: bij een ton ongeveer 0,9% per jaar, bij een miljoen ruim 2%.

Specifieke beleggingsproducten kent de planner niet. Je vult één rendement en één kostenpercentage in voor je hele vermogen.

De planner gaat er ook van uit dat je eigen vermogen vrij belegd is, in box 3: vul daar dus alleen dat deel in. Heb je daarnaast een lijfrente, banksparen of pensioenbeleggen, dan is daar een apart veld voor: die uitkering is belast in box 1 en kan niet vrij worden opgenomen, dus hoort niet bij je vrije vermogen.

Verander één aanname of zet een scenario aan, klik opnieuw op Bereken, en je ziet hoe de slagingskans meebeweegt. Die kans komt uit 2.000 doorgerekende simulaties en verschijnt dus niet vanzelf terwijl je typt: je vorige uitkomst blijft staan met de melding dat hij verouderd is. Dat is het hele punt van de tool: niet één vast antwoord, maar zicht op wat je uitkomst kwetsbaar maakt.